Son Haberler
Anasayfa / Makaleler - Mali İşler Yönetimi / BİREYSEL EMEKLİLİK SİSTEMİ (BES) NEDİR ?

BİREYSEL EMEKLİLİK SİSTEMİ (BES) NEDİR ?

Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, 25 Ağustos 2016 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girdi. Yasa ile birlikte  Türk vatandaşları veya doğumla Türk vatandaşı olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenler ve kendileri ile birlikte işlem gören çocuklarından,

• 45 yaşını doldurmamış olanlar
• Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar,
• Kamu idarelerinde 5510 sayılı Kanunun dördüncü maddesinin;

  • (a) bendine tâbi olmayanlardan, kadro ve pozisyonlarda sürekli olarak çalışıp, ilgili kanunlarında (a) bendi kapsamına girenler gibi sigortalı olması öngörülmemiş olanlar,
  • (a) ve (b) bentlerine tâbi olmayanlardan, sözleşmeli olarak çalışıp ilgili kanunlarında (a) bendi kapsamına girenler gibi sigortalı olması öngörülmemiş olanlar ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 86 ncı maddesi uyarınca açıktan vekil atananlar.

İşverenin Müsteşarlıkça uygun görülen şirketlerden biriyle düzenleyeceği sözleşme ile birlikte bireysel emeklilik planına otomatik olarak dahil olacaktır.

Söz konusu sisteme çalışanlar 5510 sayılı kanuna göre belirlenen prime esas kazançlarının % 3’ü kadar katkı payı yatıracaklardır (Bu oranı iki katına kadar artırmaya, yüzde bire kadar azaltmaya veya katkı payına maktu limit getirmeye Bakanlar Kurulu yetkilidir), çalışan arzu etmesi durumunda plana belirlenenden daha yüksek bir katkı payı ödeyerek katılabilecektir. Katkı payı işveren tarafından en geç çalışanın ücretinin ödenmesini takip eden iş gününe kadar şirkete aktarılmalıdır, aksi takdirde işveren çalışanın birikiminde oluşan parasal kaybından sorumlu olacaktır.

Kanunda henüz Müsteşarlıkça ve Bakanlar Kurulu tarafından belirlenecek hususlar bulunmakta olup, ilk etapta uygulamada dikkat çekilmek istenen hususlar yazımızın konusunu oluşturacaktır.

Otomatik olarak emeklilik planına dahil olmamak mümkün mü?

Yukarıda belirtilen şartları taşıyan tüm çalışanlar otomatik olarak bir emeklilik planına dahil olmak zorundadırlar, ancak çalışanların emeklilik planına dahil olduklarının kendilerine bildirilmesinden sonraki iki ay içerisinde sözleşmeden cayma hakkını kullanarak plandan ayrılabilirler.

Ocak 2017’de işveren tarafından sisteme dahil olduğu bildirilen bir çalışan cayma hakkını işverenin bildirim tarihinden başlayarak 31 Mart 2017 tarihine kadar kullanabilecektir. Çalışanın iki ay içerisinde emeklilik planından çıkması durumunda ödemiş olduğu katkı payları varsa hesabında bulunan yatırım gelirleri ile birlikte 10 iş günü içerisinde kendisine iade edilecektir.

Şu an,  otomatik olarak emeklilik planına dahil olma şartlarını taşıyan tüm çalışanlar için Ocak 2017 ‘de Bireysel Emeklilik kesintisi gerçekleştirilmesinin zorunlu mu olduğu yoksa işverenin bildirimde bulunmasından sonra yapılacak olan kesinti henüz şirkete aktarılmadan sistemden cayma hakkının kullanılıp kullanılamayacağında bir netlik bulunmamaktadır. Mevzuat hükmünden anlaşılan daha çok işverenin çalışana bildirimi gerçekleştirdiği andan itibaren çalışanın ücretinden herhangi bir kesinti yapılıp şirkete aktarım yapılmadan çalışanın cayma hakkını kullanabileceği yönündedir.

Kamu çalışanları sisteme dahil olacak mı?

4/c kapsamındaki kamu çalışanları otomatik emeklilik planına dahil olacaklardır.

Sisteme tüm işverenlerin katılması gerekiyor mu?

Kanunun şu an ki hali ile tüm işverenler bu kapsamda gözüküyor ancak kanunda “Bakanlar Kurulu, bu madde uyarınca emeklilik planına dâhil edilecek işyerleri ile çalışanları ve bu kapsamdaki uygulama esaslarını belirlemeye yetkilidir.” İbaresi yer almaktadır. Dolayısıyla daha sonradan çıkacak bir Bakanlar Kurulu kararı ile bu kapsam değişebilir.

Katkı payı ödemelerine istendiğinde ara vermek mümkün mü?

Çalışan şayet iki ay içerisinde cayma hakkını kullanmaz ve sistemde kalmaya devam ederse Müsteşarlıkça daha sonra belirlenecek hallerde katkı payı ödemesine ara verilmesini talep edebilecektir.

İki aylık süre geçtikten sonra sistemden çıkmak mümkün mü?

Cayma hakkının tanındığı iki aylık süreden sonra sistemden çıkış yapılabilmesi mümkün çalışan bu durumda yapmış olduğu ödemeleri varsa hesabında bulunan yatırım gelirleri ile birlikte fon kesintileri ve oluşacak diğer kesintiler düşüldükten sonra geri alabilecektir.

Katkı payı ödemelerinde devlet katkısı ne olacak?

Çalışanlara iki ay içerisinde cayma haklarını kullanmamaları durumunda bir defaya mahsus olmak üzere 1.000 TL tutarında ilave devlet katkısı sağlanacaktır. (Bakanlar Kurulu, bu tutarı yarısına kadar artırmaya veya yarısına kadar azaltmaya yetkilidir.)

Aynı zamanda emeklilik hakkını elde etmesi halinde hesabında bulunan birikimi en az on yıllık, yıllık gelir sigortası sözleşmesi kapsamında almayı tercih eden çalışana birikimin yüzde beşi tutarında devlet katkısı sağlanacaktır.

Diğer taraftan mevcut bireysel emeklilik sistemindeki hükümlerde geçerli olacak ve katılımcılara yukarıda belirtilen devlet katkısının haricinde bireysel emeklilik hesabına ödenen katkı paylarının yüzde yirmibeş’ine karşılık gelen tutarkadar devlet katkısı sağlanacaktır.

İki aylık cayma süresinden sonra sistemden ayrılan katılımcılar ise,

a) En az üç yıl sistemde kalırlarsa Devlet katkısı hesabındaki tutarın yüzde onbeşine,

b) En az altı yıl sistemde kalırlarsa Devlet katkısı hesabındaki tutarın yüzde otuzbeşine,

c) En az on yıl sistemde kalırlarsa Devlet katkısı hesabındaki tutarın yüzde altmışına,

hak kazanacaklardır.

Çalışan işyerini değiştirmesi durumunda ne yapılacak?

Çalışan işyerinden ayrılır ve farklı bir işyerinde çalışmaya başlarsa çalışanın birikimi ve emeklilik esas süresi yeni işyerindeki emeklilik sözleşmesine aktarılacaktır. Yeni işyerinde emeklilik planının bulunmaması halinde çalışan, eski işyerinde kapsamına dahil olduğu sözleşmeye katkı payı ödemeye devam edebilir, ancak çalışanın bu yöndeki talebini işyeri değişikliğini izleyen ayın sonuna kadar bireysel emeklilik şirketine bildirmesi gerekmektedir.

Halihazırda bireysel emeklilik sisteminde yer alanlar için durum nasıl olacak?

Yazımızın başında belirttiğimiz şartları sağlayan tüm çalışanların otomatik katılımla sisteme katılımı zorunlu olduğundan mevcut durumda zaten bireysel emeklilik sisteminde yer alan çalışanlarında otomatik katılım sistemine dahil olmaları gerekmektedir. Bu kişiler isterlerse iki ay içerisinde cayma hakkını kullanarak otomatik sistemden çıkabilir ve mevcut bireysel emeklilik sistemlerine devam edebilirler. Bu durumda çalışanın 1.000 TL’lik devlet katkısından faydalanması mümkün olmayacaktır.

Çalışan isterse hem kendi mevcut sisteminde kalıp hem de otomatik katılımlı sisteme girerek iki ayrı bireysel emeklilik sistemine dahil olabileceği gibi, mevcut sisteminden ayrılıp otomatik katılımlı sisteme de geçebilir; ancak mevcut bireysel emeklilik sisteminden ayrılması durumunda sistemde geçirdiği süre zarfında yüzde yirmibeşlik devlet katkısından kayıp yaşayacaktır.

Sisteme katılan bir çalışan ne zaman emekli olabilecek?

Otomatik olarak bireysel emeklilik sistemine katılan bir çalışan Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu gereğince sisteme giriş tarihinden itibaren en az on yıl sistemde bulunmak koşulu ile 56 yaşını tamamladıktan sonra emekli olmaya hak kazanacaktır.

Otomatik katılımlı bireysel emeklilik sisteminde işverinin yükümlülükleri ne olacak?

İşveren, çalışanını ancak otomatik katılım için emeklilik planı düzenleme konusunda Müsteşarlıkça uygun görülen şirketlerden birinin sunacağı emeklilik planına dâhil edecektir. Ayrıca, işveren çalışandan kesinti yaptığı tutarı en geç çalışanın ücretinin ödenme gününü takip eden iş günü şirkete aktaracaktır. Aktarımı gerçekleştirmemesi ya da geç gerçekleştirmesi durumunda ise çalışanın uğradığı parasal kayıptan sorumlu olacaktır.

Çalışanlardan kesilen katkı payları işverenin taraf olduğu 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu kapsamındaki haciz ve iflas yoluyla takip bakımından işçi alacağı niteliğinde imtiyazlı bir alacak olarak değerlendirilmektedir. İşverenler bu madde kapsamındaki yükümlülükleri bakımından Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından denetlenecek ve her bir ihlal için 100 TL idari para cezası ile karşı karşıya kalacaklardır.

Sisteme girenlerden herhangi bir kesinti yapılması söz konusu olacak mı?

Kanun gereğince çalışanlardan şirketlerce fon işletim gideri kesintisi dışında herhangi bir kesinti yapılmayacaktır.

Konuyu pekiştirmek adına bir örnekle açıklamak gerekirse, asgari ücretli bir çalışanın 10 yıl boyunca asgari ücrette gerçekleşecek artışlar, bireysel emeklilik sistemindeki gelirleri ve fon kesintisi göz ardı edilerek ücretinden yapılacak olan kesinti ve emekliliğe hak kazandığındaki birikimi aşağıdaki gibi olacaktır;

Asgari Ücret Prime Esas Kazanç

Asgari Kesinti Tutarı (%3)

Yıllık Ödeme Tutarı

10 Yıllık Ödeme Tutarı

Devlet Katkısı (%25)

Devlet Katkısı (Otomatik Katılım)

Toplam Birikim

1.647,00

49,41

592,92

5.929,20

1.482,30

1.000,00

8.411,50

Önceki örnek ile aynı şartlar altında 2016 yılı sigorta primine esas kazanç tavan tutarında olan bir çalışandan yapılacak olan kesinti ve emekliliğe hak kazandığındaki birikimi aşağıdaki gibi olacaktır.

Prime Esas Kazanç

Asgari Kesinti Tutarı (%3)

Yıllık Ödeme Tutarı

10 Yıllık Ödeme Tutarı

Devlet Katkısı (%25)

Devlet Katkısı (Otomatik Katılım)

Toplam Birikim

10.705,50

321,165

3.853,98

38.539,80

9.634,95

1.000,00

49.174,75

 

Sonuç

Kanunun gerekçesinde de belirtildiği üzere bireysel emeklilik sistemine kurumsal katılımın artırılması ve tasarruf oranlarının artırılabilmesi maksadıyla 4632 Sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu’na “çalışanların otomatik olarak bir emeklilik planına dahil edilmesi” ek maddesi eklenmiştir. Sistem her ne kadar 45 yaş altındaki tüm çalışanları kapsamakta ve devlet katkısı ile tasarruf yapmaya yöneltse de ek madde ile gelen bir çok hüküm henüz tam olarak netlik kazanmamış, Bakanlar Kurulu’na kapsam ve oranlarla ilgili düzenleme yetkileri verilmiştir.

 

www.danismend.com

 

Scroll To Top